Carl Maria von Weber (1786-1826)
Klarinetconcert nr. 2 in Es, opus 74 (1811)
(Uitgevoerd door Emma Johnson en het Radio Symfonie Orkest in het Internet-concert van 17 januari 1998)
Zoals Mozart door het talent van zijn vriend de klarinettist Anton Stadler werd geïnspireerd tot het componeren van onder meer zijn Klarinetconcert en Brahms' bewondering voor Richard Mühlfield leidde tot het ontstaan van verschillende kamermuziekwerken met een belangrijke rol voor de klarinet was het spel van de briljante klarinettist Heinrich Bärmann voor Weber een stimulans tot het schrijven van diverse klarinetcomposities. Weber ontmoette de klarinetvirtuoos, die deel uitmaakte van het beroemde hoforkest van Mannheim, in München. Bärmann had de hand weten te leggen op een tienkleppige klarinet waarmee hij flexibeler en soepeler klanken kon produceren. De klarinet was bovendien Webers ideale blaasinstrument dus het kon bijna niet anders dat hij zich sterk voelde aangetrokken door het spel van Bärmann. Hij componeerde onmiddellijk een Concertino voor hem dat op 5 april 1811 onder grote belangstelling (het Beierse hof had vijftig toegangskaarten gereserveerd en de zaal was uitverkocht) werd uitgevoerd.
Het succes was enorm. Weber schreef op 30 april verbluft in een brief: 'Sinds ik het Concertino voor Bärmann componeerde vraagt het hele orkest mij om als de duivel concerten voor ze te componeren. Ik heb verzoeken voor twee klarinetconcerten, twee grote aria's, een celloconcert voor Legrand en een fagotconcert.' De twee klarinetconcerten waren een opdracht van de koning van Beieren die de componist een rijkelijke beloning in het vooruitzicht stelde. Zo ontstonden nog in datzelfde jaar Webers Eerste en Tweede Klarinetconcert. Beide concerten zijn uitermate onderhoudende werken die alle recht doen aan de techniek en de zeldzame, intieme en weemoedige klankkleur van de klarinet.
Het eerste deel van het Tweede Klarinetconcert is het meest uitgebreid en compositorisch het meest kunstige deel van het werk. In de orkestrale inleiding worden alvast de belangrijkste thema's gepresenteerd, het stoere beginthema en het elegant-zangerige hoofdthema. Hoewel het concert geen echte cadens heeft krijgt de klarinettist alle ruimte en gelegenheid om zijn technische, briljante en lyrische talenten etaleren. Weber heeft in dit deel verschillende vloeiende pakkende melodieën weten te verwerken, die zo aanspreken dat men de neiging krijgt ze mee te neuriën.
Het langzame deel van het concert toont Weber als operacomponist in hart en nieren. Het is alsof de klarinet de hoofdrol zingt in een dramatische liefdesscène uit een opera. Het eerste gedeelte van het Andante con moto is een prachtige aria, vol verlangen en smart. Hierop volgt een begeleid recitatief, waarbij men zo woorden zou kunnen bedenken, zo vertellend klinkt de muziek. Het deel wordt afgesloten met de terugkeer van de aria, maar nu nog smartelijker en weemoediger dan ervoor.
Een bruisende, speelse dans sluit het werk af, met een ongelooflijk veeleisende, virtuoze rol voor de solist vol grote intervalsprongen, razendsnelle loopjes, glissandi en met een duizelingwekkende sextolen passage tot slot.
Agnes van der Horst
|| Omhoog || Andere toelichtingen ||