Erik Satie (1866-1925)

Diverse pianowerken

(Als uitgevoerd in het Internet-concert van 29 november 1997)


Satie schreef ongeveer 200 werken waarvan de meesten voor piano. Praktisch alles wat hij in zijn beginperiode schreef (1886 en 1899) werd gekarakteriseerd door een langzame hypnotische beweging. De Ogives (Gotische spitsbogen) zijn hier een goed voorbeeld van. De statige beweging suggereert de grootsheid van de Gotische bouwkunde.

Veel van zijn werk is van een opvallende soberheid, en draagt excentrieke titels. Zo is Trois morceaux en forme de poire (overigens geen drie- maar zes delen!) ontstaan nadat Debussy gezegd had dat Satie's muziek geen vorm had. De traditionele vormleer werd zelfs totaal genegeerd door Satie. Vandaar zijn reactie door een stuk 'in de vorm van een peer' te schrijven.
De Embryons desséchés (gedroogde Embryo's) is ook een goed voorbeeld van een absurdistische titel. Het stuk bestaat uit drie delen die elk de titel dragen van een diepzee-gedrochtje. Er staan allerlei 'aanwijzingen' in de partituur, zoals: 'Ik heb geen tabak!' en dan even verderop 'gelukkig rook ik ook niet' of 'speel hier als een nachtegaal met kiespijn'.

Beroemde composities mogen natuurlijk niet ontbreken, vandaar de Gymnopédies en Gnossiennes. Satie was geïnteresseerd in de Griekse cultuur. De Gymnopédies zijn gebaseerd op dansen van Kreta en de Gnossiennes zijn vernoemd naar Knossos. De prachtige eenvoud van deze muziek wordt ondersteund door sfeerversterkende kleuren.

Satie verdiende grotendeels zijn geld door als barpianist op te treden. Hier improviseerde hij erop los, en componeerde op bierviltjes en in kleuterschriftjes. Hieruit zijn Le Piccadilly en Je te veux ontstaan. Deze stukken zijn respectievelijk een mars en een wals.
Door zijn optredens en verblijf in Montmartre ontmoette hij o.a. Picasso en Cocteau. Dit leidde tot een unieke samenwerking: de Parade. Een ballet gebaseerd op een verhaal van Cocteau, met decorstukken van Picasso. In de muziek, oorspronkelijk voor piano-vierhandig, komen allerlei speciale instrumenten aan bod, zoals een ratel, een typemachine en een stoombootfluit. Een stuk vol verrassingen!

Satie maakte veel gebruik van herhaalde patronen of zinnen om zodoende een rituele rust te creëren. Satie mag dan ook een soort 'uitvinder' van Minimal Music worden genoemd. Het stuk Vexations heeft als voorschrift: herhaal dit stuk 840 maal. Dit zal ongeveer 24 uur in beslag nemen.....

|| Omhoog || Andere toelichtingen ||