Maurice Ravel (1875-1937)

Menuet sur le nom de Haydn (1909)

Rond de eeuwwisseling, de periode waarin Ravel zich als componist ontwikkelde, manifesteerde zich in Parijs een grote verscheidenheid aan culturele bewegingen en stijlen. Stromingen als impressionisme, expressionisme, dadaïsme, symbolisme en futurisme wisselden elkaar in snel tempo af. In de beeldende kunst schitterden Matisse, Renoir en Rodin en op het terrein van de literatuur ontwikkelden Proust, Mallarmé en Gide nieuwe vormen. Ook in de muziek openden zich met de werken van Satie, Debussy, Poulenc en van buitenlandse, in Parijs gevestigde componisten als Prokofjev en Stravinsky nieuwe vergezichten. Wat er zich buiten de Franse grenzen aan muzikale uitingen openbaarde was ook in Parijs te horen: van de Javaanse gamelan, de muziek van Bartók en Schönberg, tot aan Amerikaanse jazz.

De Franse kunstenaars, ogenschijnlijk verdeeld in diverse stijlgroepen, hadden één gemeenschappelijk doel: ze zochten naar een (Franse) kunst, die bevrijd was van de dominante invloed van de Duitse cultuur. Franse componisten zochten naar muziek 'zonder zuurkool' zoals Satie (wiens werk veel invloed uitoefende op de jonge Ravel) dat uitdrukte. Dat wilde zeggen: composities zonder zwaarwichtige en diepzinnige bijbedoelingen, filosofische boodschappen of diep-psychologische persoonlijke bekentenissen. Ravel, die de excentrieke Satie ontmoette in café Nouvelle Orléans, kon zich daar goed in vinden en sloot zich aan bij Les apaches, een groep kunstenaars die elkaar over en weer inspireerden. Ravel vond dat zijn muziek vooral genoegen moest scheppen en tegelijkertijd nieuwe bronnen aanboren. Hij liet zich daarvoor ondermeer inspireren door de volksmuziek van Spanje en Zuid-Amerika (Habanera, Boléro) en door de dansvormen uit de tijd van de Barok (Menuet antique, Pavane pour une infante défunte). Daarbij streefde hij onophoudelijk en bijna obsessief naar technische perfectie. De piano is in zijn oeuvre een heel belangrijke factor. Ravel was zelf een groot pianist en hij componeerde altijd vanuit het klavier. Het Menuet sur le nom de Haydn componeerde Ravel in opdracht van een Franse uitgever die in 1909 aan een aantal componisten (onder wie Dukas, Widor en Debussy) in verband met de het honderdste sterfjaar van Haydn compositieopdrachten gaf. In een vrije toepassing van de in de Renaissance veel voorkomende soggetto cavato-techniek (verborgen thema) verwerkte Ravel met het motief BADDG de naam Haydn in dit korte pianowerk. Hij kwam tot dit thema door de letters van het alfabet boven of onder de notennamen (te beginnen met A) te plaatsen. De 'y' en de 'n' uit de naam van Haydn vallen dan samen met respectievelijk de noot D en G (de H is de Duitse benaming voor B). Het werk werd in 1993 georkestreerd door de Nederlandse componist Willem Strietman, die ook het Haydn-stuk van Dukas voor orkest had bewerkt. De in 1917 geboren componist maakte van Ravels pianocompositie Menuet sur le nom de Haydn in 1993 een versie van voor licht strijkorkest met fluit, hobo, twee klarinetten, twee hoorns, trompet en harp.

Agnes van der Horst

|| Omhoog || Andere toelichtingen ||