Frederick Delius (1862-1934)

Over the hills and far away (1895-1897)

Onder het mom van een sinaasappelplantage te willen beginnen in Amerika (het bedrijf liet hij al gauw aan zijn werknemers over) ontvluchtte Frederick Delius Engeland, maar - en daar ging het hem om - vooral zijn vader, zodat hij buiten diens bereik en tegen diens zin toch kon componeren. Uiteindelijk vestigde de Engelse, uit Duitse ouders geboren componist zich in Frankrijk en kwam nauwelijks meer in Engeland. Desondanks schreef Delius muziek met een typisch Britse klankkleur. Hij liet zich zoals veel van zijn landgenoten (Elgar, Britten) enorm inspireren door het Engelse landschap: de dromerige stemming van een Engelse na-zomermiddag of het frisse groen van de velden. Delius' werken dragen impressionistische titels als Summerevening, To be sung on a Summernight on the Water, Sea-Drift, In a Summer Garden en the Song of the High Hills.
Zijn compositiestijl is zeer individueel en nauwelijks in een hokje te vatten. In zijn vroege composities is de invloed van Wagner te bespeuren en in bijna al zijn werken is (bewust of onbewust) zijn verwantschap met Grieg te horen. Delius en Grieg raakten met elkaar bevriend in Leipzig waar ze gedurende korte tijd compositie studeerden (beiden beweerden na afloop er weinig geleerd te hebben) en bewonderden elkaars werk. Ze deelden een hartstochtelijke liefde voor de natuur van Noorwegen, dus het is niet altijd met volle zekerheid te zeggen of Delius in zijn werk door het Engelse landschap of door de Noorse fjorden werd geïnspireerd. Een andere belangrijke inspiratiebron voor het werk van Delius was de volksmuziek.
Bij het componeren ging hij vaak uit van één enkel akkoord, of één enkele maat die hij verder beetje bij beetje uitbouwde. Zijn melodieën hebben vaak hun wortels in de (Engelse) volksmuziek, maar zijn niet gemakkelijk zo maar weg te fluiten. Zijn harmonische richtlijn is vaak een (al dan niet chromatisch) dalende baslijn.
Delius heeft nooit veel bekendheid gekregen in eigen land en zou misschien een totaal vergeten componist zijn geworden als niet dirigent Sir Thomas Beecham zijn orkestwerken stelselmatig had uitgevoerd. Delius heeft een uitgebreid oeuvre op zijn naam staan, waarvan de symfonische gedichten het meest bekend zijn geworden.

Over the hills and far away is de titel van een Engels volkslied maar de volksmelodieën in deze orkestfantasie, ook wel fantasie-ouverture genoemd, verwerkt, zijn niet afkomstig uit het gelijknamige lied. Het stuk is opgebouwd uit drie delen, maar is toch een eenheid, omdat de thema's uit de verschillende onderdelen naar elkaar verwijzen en de onderdelen zonder onderbreking elkaar opvolgen. Na de dromerige, melodieuze opening met verlangende hoornmelodieën en weemoedige lage strijkers, volgt een energiek Allegro ma non troppo, waar een opgewekte dansante volksmelodie met sierlijke triolen in is verwerkt. Het centrale gedeelte is gebaseerd op een expressief zangerig volksthema (eerst te horen in de hoge strijkers) gevolgd door twee contrasterende variaties. In het bruisende afsluitende deel van het stuk komen zowel de volksmelodie, het sfeervolle openingsgedeelte en het thema uit het middendeel terug.

Agnes van der Horst

|| Omhoog || Andere toelichtingen ||